|
|
| De moestuin |
    |
De wortel die wij kennen is het resultaat van het langdurig kweken van de wilde wortel. De wilde wortel groeit op weiden en langs randen van akkers. Bij het zien van de wilde wortel is nauwelijks te geloven dat onze stevige en sappige wortel daarvan afstamt. De wilde wortel is wit, droog en houtachtig. Als hij volgroeid is kan de tweejarige wilde wortel bijna een struik van een meter hoog worden. De houtige stelen worden zacht omgeven door geveerde blaadjes. Gedurende de zomer en in het najaar zitten er vlakke, witte schermbloemen aan die bijna zo groot zijn als een handpalm. Deze bijzonderheid is bij de gewone wortel in de loop van het kweekproces verloren gegaan. Daarvoor in de plaats is de wortel oranje-rood en sappig geworden.
Als groente werd hij al verbouwd door Germaanse volkeren en ook in Zwitserse paalwoningen zijn wortelzaadjes gevonden. De oude Romeinen en Grieken noemden de wortel al als geneeskrachtige plant: ze kenden de vochtafdrijvend werking, maar voor consumptie vonden ze de nog niet zo ver doorgekweekte vorm waarschijnlijk nog te houtig. Vervolgens beval Karel de Grote het verbouwen van wortelen en vanaf de middeleeuwen werd de wortel inderdaad op grotere schaal gecultiveerd.
Pas in de 17e eeuw is het de Nederlanders gelukt de ons bekende oranje wortel te kweken die zijn kleur te danken heeft aan het hoge gehalte caroteen (pro-vitamine A). Wie veel wortels eet kan beter zien en krijgt een gebruinde teint. Beide effecten zijn het gevolg van pro-vitamine A. De wortel bevat verder vitamine B1, B2 en C, flavonoïden en etherische olie.
In de geneeskunde wordt de wortel, vers geraspt of als sap, vooral gebruikt bij voedingsstoornissen bij zuigelingen, bij een tekort aan vitamine A en tegen maden. Soms wordt de wortel ook wel gebruikt als diureticum (vochtafdrijvend middel).
Regelmatig wortel eten is, met name voor ouderen, nog niet zo'n slecht idee. Ze werkt vaatverwijdend en heeft een gunstige invloed op de werking van het hart. Bovendien verhoogt ze de aanmaak van rode bloedlichaampjes.
Belangrijke mineralen en sporenelementen in de wortel zoals calcium, foliumzuur en selenium ondersteunen de afweerkrachten en geven haar en nagels een gezonde glans.
Je kunt tot een halve liter wortelsap drinken per dag, het liefst 's ochtends op de nuchtere maag of 's avonds na het eten.
Uitwendig wordt wortel toegepast in crèmes en lotions. Dit vanwege het feit dat ze weefselverjongend werkt. Het sap, opgebracht via een compres werkt dan ook uitstekend bij huidontstekingen (dermatosis).
Af en toe een wortel masker is een weldaad voor de huid: rasp 2 wortels en druk het vocht eruit. Meng het vocht met een halve eidooier en 2 druppels olie. Smeer hier de huid mee in en laat het 15 minuten intrekken.
Het loof van de wortel wordt meestal weggedaan. Het is echter een stimulerende groente die goede resultaten geeft bij verstoppingen. Thee, gezet van het wortelloof is bovendien te gebruiken bij aften in de mond.